Uporczywe bóle głowy, ucha, karku, trzaski podczas ruchów żuchwy. Takie objawy mogą świadczyć o dysfunkcji układu ruchowego narządu żucia. Jak podają najnowsze statystyki, z problemem może borykać się aż 90 procent dorosłych. Co więcej, choroba nie omija również dzieci. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, stosowana już od najmłodszych lat – przekonuje lekarz stomatolog Elżbieta Ozga – Jurkiewicz.

Rozmowa z lek. stom. Elżbietą Ozgą-Jurkiewicz, stomatologiem ze Stomatologii PRO-FAMILIA w Rzeszowie.

Pro Zdrowie: Jak zbudowany jest układ ruchowy narządu żucia?

Lek. Stom. Elżbieta Ozga-Jurkiewicz: Narząd żucia, który jest początkowym odcinkiem przewodu pokarmowego, ma za zadanie przygotować pożywienie do trawienia. Pokarm podczas żucia, zostaje zmiażdżony a następnie zmieszany ze śliną, dzięki czemu staje się śliski, czyli dochodzi do formowania kęsa pokarmowego. Podstawową składową narządu żucia jest jama ustna wraz z jej organami. Układ ruchowy składa się z wielu elementów anatomicznych: stawów skroniowo-żuchwowych, mięśni, zębów i przyzębia. Stawy skroniowo-żuchwowe są ze sobą sprzężone nie tylko czynnościowo, ale również anatomicznie, dzięki ich trwałemu połączeniu za pośrednictwem żuchwy. Fakt ten ma istotne znaczenie praktyczne. Na przykład niesymetryczne nieprawidłowe obciążenie tych stawów jest jedną z głównych przyczyn powstawania zaburzeń czynnościowych narządu żucia. Natomiast przywrócenie prawidłowego, symetrycznego ich obciążenia stanowi podstawę miejscowego leczenia tych zaburzeń.

PZ: U kogo najczęściej występują objawy dysfunkcji narządu żucia?

E. O.-J.: Jak podają różne statystyki, problem dysfunkcji narządu żucia dotyczy aż 60-90 procent osób dorosłych. Co więcej, problem nie omija również dzieci – dysfunkcja pojawia się już u 40-60 procent z nich. Szczególnie w przypadku osób starszych liczba chorych wciąż wzrasta, ponieważ pracują na to latami.

PZ: Czym objawia się dysfunkcja narządu żucia?

E. O.-J.: Jakiekolwiek zaburzenia powinny być dogłębnie diagnozowane i leczone ponieważ tylko dzięki wprowadzeniu odpowiedniego leczenia unikniemy dalszych następstw choroby. Objawy jak i przyczyny dysfunkcji mogą być zlokalizowane m.in. w stawach skroniowo-żuchwowych, zębach, przyzębiu oraz w mięśniach narządu żucia. Typowym przykładem objawów dysfunkcji jest występowanie trzasków w stawach skroniowo-żuchwowych, zaburzenia ruchomości żuchwy. Objawem jest również patologiczne starcie, rozchwianie, przemieszczenie, odsłonięcie szyjek pojedynczych zębów lub całych grup zębowych. Do tej listy warto dodać również objawy takie jak: uczucie napięcia i zmęczenia, poranna sztywność mięśni czy nadmierny przerost mięśni – tzw. kwadratowa twarz. Ponadto objawom dysfunkcji często towarzyszy wzmożone napięcie i bolesność mięśni okolicznych wywołujące – ból głowy, szyi, pasa barkowego, kończyn górnych a nawet klatki piersiowej.

PZ: Czyli migrena może nie być wcale migreną?

E. O.-J.: Ponownie przytoczę statystyki, które najlepiej zobrazują nam tą sytuację. Zarówno u osób młodych jak i starszych u ok. 60 procent odnotowuje się przewlekłe bóle głowy. Aż u 35 procent osób z tej grupy, źródłem bólu okazuje się dysfunkcja narządu żucia. Problem dotyczy dzieci, osób młodych i starszych. W większości przypadków możliwe jest skuteczne leczenie, które polega na przywróceniu prawidłowej czynności układu ruchowego narządu żucia. Te dane pokazują, że dysfunkcja słusznie uważana jest, obok próchnicy zębów i chorób przyzębia, za jeden z trzech podstawowych problemów społecznych.

PZ: Jakie są przyczyny pojawiania się takich dysfunkcji?

E. O.-J.: Zaburzenie układu przestrzennego żuchwy w stosunku do szczęki może wystąpić w trzech płaszczyznach: skrócenie lub wydłużenie prawidłowej odległości (np. skrócenie odcinka dolnego twarzy objawiające się opadaniem kącików warg, zwężeniem ust), przemieszczenia boczne i przednio tylne (zmiana profilu twarzy). Najczęstszą przyczyną są: nieprawidłowe uzupełnienia protetyczne lub ich brak, wady zgryzu i liczne ubytki próchnicowego pochodzenia, a także choroby przyzębia. Nie bez znaczenia jest również zgrzytanie i zaciskanie zębów nocą jak i w sytuacjach stresowych.

PZ: W jaki sposób możemy przeciwdziałać chorobie? Czy istnieje skuteczna profilaktyka?

E. O.-J.: Działania profilaktyczne powinny zostać ukierunkowane przede wszystkim na zapobieganie powstawania dysfunkcji. Pamiętajmy, że na dysfunkcję narządu żucia pracujemy tak naprawdę przez całe życie, zaczynając od dziecięcych lat. Dlatego tak ważne są regularne kontrole u stomatologa i odpowiednie leczenie nawet najmniejszych nieprawidłowości. Myślę tutaj o wczesnym korygowaniu i leczeniu wad zgryzu, próchnicy, a także chorób przyzębia. Nie bez znaczenia jest również szybkie uzupełnianie brakujących zębów oraz zabezpieczanie zębów specjalnymi szynami, które chronią je przed nadmiernym ścieraniem. Ważna jest nasza świadomość. Aby zapobiegać przyszłym problemom, objawy dysfunkcji powinniśmy leczyć już u dzieci.

Rozmawiała: Dominika Czapkowska